Krachtenspel in het lichaam: Waarom voetpijn gerelateerd is aan nekpijn, en vice versa
Bij yoga zijn we gewend om pijn als een signaal te registreren en vestigen we vaak juist op dat gebied meer aandacht. Door het pijnlijke gebied bijvoorbeeld extra te strekken, rekken of sterker te maken. Vaak is dit niet de meest effectieve behandeling en ligt de oorzaak in een ander deel van lichaam. Een fysiotherapeut zij ooit: “Het zijn de slachtoffers die om hulp roepen, niet de daders.”
Fascia
Deze uitspraak vraagt om een hele andere benadering van pijn. Want ondanks dat iets pijn doet, hoeft het niet de bron van de pijn te zijn. Hoe dat komt? Dat heeft te maken met Fascie, in het latijn bekend als Fascia. Fascia is een bijzonder bindweefsel dat rond spieren, botten en gewrichten ligt. Fascia geeft ondersteuning en bescherming aan die lichaamsdelen en het geeft structuur aan het lichaam. Fascia is één van de drie soorten bindweefsel. Er zijn drie lagen fascia: onderhuidse fascia, diepliggende fascia, en verbindende fascia.
Het is het suikerspin-achtige weefsel dat wetenschappers eeuwenlang hebben weggeschrapt om de anatomie van onze botten en spieren beter te begrijpen. Slechts de afgelopen decennia begint het besef te komen dat fascia ook een belangrijke rol speelt in het lichaam en haar communicatie. Je zou het kunnen zien als beweegbare lijm/elastiekjes die de lagen en structuren met elkaar verbinden. Elk weefsel in het lichaam heeft zijn eigen fascia.
Onderlinge afhankelijkheid in het lichaam
Binnen de yoga houden we ons bezig met het idee van verbinding en eenheid. Toch vallen we vaak in de valkuil en zien we ons lichaam als een mechanisch voorwerp wat uit losse onderdelen en structuren bestaat. Zo helpt de ene pose dit lichaamsdeel, en de andere pose stretcht juist weer een andere specifieke spier: alsof alles los van elkaar werkt. Het is prima om spierkracht, spieren, botten en dergelijken los van elkaar te bestuderen zolang we niet vergeten dat ze allemaal deel uitmaken van een onderling verbonden weefsel in het lichaam, dat elkaar voortdurend beïnvloedt.
Naast deze verbindende eigenschap moeten we ook niet vergeten dat fascia een belangrijke rol speelt in het doorgeven van prikkels in ons lichaam. Spanningen worden via het fasciale netwerk in ons lichaam van de ene plaats naar de andere overgedragen. Het menselijke lichaam moet een constante wisselwerking van interne en externe krachten verdelen. Hierdoor zijn er voorspelbare patronen van spanning in het lichaam die nodig zijn om ons rechtop te houden en ons onze grote bewegingsvrijheid geven. Spanning (goed en slecht) en beweging worden langs dit fasciale netwerk doorgegeven in ons lichaam.
Myofasciale meridianen
Fascia is zeer rijk aan gevoelszenuwen en speelt een belangrijke rol in het houdings- en bewegingsgevoel en bij pijn.
We hebben verschillende spierketens in ons lichaam, verbonden door fascia. Deze spierketens helpen ons rechtop staan. Zo loopt er een spierketen aan de achterkant van je lichaam van je tenen naar het topje van je hoofd. Deze zorgt ervoor dat je niet voorover valt. Terwijl de spierketen aan de voorzijde van je lichaam er juist voor zorgt dat je niet achterover valt. Deze lijnen, die over het lichaam lopen, bestaan uit combinaties van spieren, banden en pezen en de bijbehorende fasciastructuren. Deze structuren worden ook wel myofasciale meridianen genoemd (niet te verwarren met acupunctuur meridianen).
Bewegingen, houdingen en afwijkingen verplaatsen zich langs deze lijnen. Ook als een spierketen te strak is, kan dat spanningen veroorzaken die zichtbaar worden langs deze myofasciale meridianen.
Stel, de achterste spierketen in je lichaam (de roze lijn) is te kort. Dit kan er tot leiden dat je hamstrings ook verkort zijn. Echter, het heeft weinig zin om alleen de hamstrings te stretchen, omdat dit de myfasciale meridiaan niet zal verlengen.
Sommige spanningen kunnen we verklaren door de manier waarop ons lichaam in elkaar zit. Andere zijn uniek, door onze bewegingsvormen, blessures die we hebben gehad, etc.
Intelligentie door je lijf sturen
Als jij altijd je rechter heup hoger optrekt tijdens het lopen, zul je dit onbewust ook doen in de yogales bij bijvoorbeeld de boomhouding. Daarom is bewustzijn zo belangrijk. B.K.S. Iyengar noemt dit ook wel “intelligentie door heel je lijf sturen”. Want alleen als je bewegingen met aandacht uitvoert, kun je tegen dit soort bewegingspatronen herkennen, en ze leren te corrigeren. Dat is ook waarom we yogaposes een aantal keer herhalen voordat we ‘m langer vasthouden. Zo krijg je de kans om het lichaam te corrigeren waar nodig.
Critical Alignment
Bij YCT kun je critical alignment lessen volgen. Dit zijn lessen waarbij heel bewust met het bovenstaande wordt gewerkt. In de critical alignment worden de myfasciale lijnen opgedeeld in delen. Deze delen ga je leren actief te laten samen werken. Het belangrijkste is daarbij de rug en de samenhang met de ledematen. Vaak is de lijn, het krachtenspel onderbroken en ontstaan er excentrische krachten in de gewrichten en in de rug, waardoor allerlei klachten ontstaan. De bekendste klacht bij mensen is de onderrug. Op het moment dat je niet bewust de spieren in je romp (de houdingsspieren) actief houdt, zal je meer in je onderrug zakken waardoor daar klachten ontstaan. Dit is niet alleen de oorzaak: de verbinding tussen de bekken-borst-nek is hier ook cruciaal in.
Bronnen: sequencewiz.org, hersteldebalans.nl, akademie.nl